• Pierwszy przeszczep trzustki na świecie został przeprowadzony przez Lillehei’a i Kelly’ego w 1966 w Stanach Zjednoczonych w Mineapalis
• Pierwszy udany przeszczep trzustki w Polsce wykonał profesor Jacek Szmidt wraz z zespołem 4 lutego 1988 w Klinice Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Transplantacyjnej Akademii Medycznej w Warszawie przy ulicy Banacha 1a
• W Polsce najdłużej przeszczep trzustki działa już ponad 16 lat
• Najczęstszym wskazaniem do transplantacji trzustki jest cukrzyca typu 1 powikłana schyłkową niewydolnością nerek na tle nefropatii cukrzycowej
• Najlepsze wyniki przeszczepiania trzustki są w przypadku, gdy dokona się go jednoczasowo z transplantacją nerki.

Dział powstał dzięki pomocy Pana dr med. Tadeusz Grochowieckiego, adiunkta KlinikiChirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Transplanatcyjnej AM w Warszawie,  oraz konsultacji Pana  Profesora Jacka Szmidta

U chorych z cukrzycą typu 1 którzy mają niewydolność nerek, najbardziej optymalnym czasem, aby poddać się transplantacji trzustki i nerki, jest okres bezpośrednio przed rozpoczęciem leczenia dializami.

Przeszczepioną nerkę umieszcza się na lewym talerzu biodrowym, natomiast przeszczepioną trzustkę na prawym talerzu biodrowym. Krew do przeszczepów doprowadza się z tętnic biodrowych. Moczowód nerki przeszczepionej zespala się z pęcherzem biorcy.

W przypadku transplantacji całej trzustki z powodu techniki chirurgicznej przeszczepia się dodatkowo fragment dwunastnicy dawcy, który zespala się z jelitem biorcy. Niewydolnych nerek oraz własnej trzustki chorego nie usuwa się, tak więc po przeszczepieniu biorca ma trzy nerki i dwie trzustki.

Operacja transplantacji trzustki i nerki trwa około 8 godzin.

Rysunek przedstawia przeszczepienie trzustki i nerki autorstwa doc. Sławomira Nazarewskiego - Klinika Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Transplanatcyjnej AM w Warszawie, ul. Banacha 1a

Po transplantacji trzustki i nerki krytyczny jest pierwszy miesiąc po transplantacji.

     Wtedy to dochodzi do największej liczby odrzuceń przeszczepów. Organizm musi też zregenerować się po dużej operacji. W tym okresie przestawia się cały układ odpornościowy, ponieważ biorca zaczyna otrzymywać leki zmniejszające jego odporność (leki immunosupresyjne), które mają zapobiec odrzucaniu przeszczepionych narządów. Z tego powodu zwiększa się podatność na zakażenia. Poprawia się przemiana materii biorcy. Metabolizm przestawia się na fizjologiczne działanie insuliny z przeszczepionej trzustki. Pod wpływem działającego przeszczepu nerki cofają się niekorzystne skutki niewydolności nerek.

Narządowe przeszczepienie trzustki jest uznaną kliniczną metodą leczenia cukrzycy. Do czerwca 2003 roku na świecie wykonano około dwadzieścia tysięcy przeszczepów trzustek, w tym prawie 5400 poza Stanami Zjednoczonymi

Przeszczep narządowy trzustki jest czwartym co do częstości wykonywanym rodzajem transplantacji. Ustępuje transplantacji nerek, wątroby i serca. Wyprzedza natomiast przeszczepianie płuc, wysepek trzustkowych i jelita. Jednoczasowy przeszczep trzustki i nerki jest najczęściej wykonywanym przeszczepem wielonarządowym na świecie.

Jednoczasowy przeszczep trzustki i nerki

     U chorego z niewydolnością nerek i cukrzycą typu 1, u którego planowany jest przeszczep nerki oraz związane z nim leczenie immunosupresyjne, wykonanie dodatkowo przeszczepienia trzustki może wyleczyć cukrzycę. Zwiększone ryzyko, jakie ponosi biorca, jest związane głównie z operacją, bowiem niezależnie będzie musiał przyjmować przewlekle leki immunosupresyjne z powodu przeszczepu nerki. Dlatego najczęstszym wskazaniem do transplantacji trzustki jest cukrzyca typu 1 powikłana schyłkową niewydolnością nerek na tle nefropatii cukrzycowej

Cukrzyca typu I, zwykle rozpoczynająca się w młodym wieku lub często w dzieciństwie jest chorobą, w przebiegu której rozwijają się poważne powikłania. Należą do nich:

• pogorszenie wzroku mogące prowadzić do całkowitej ślepoty,
• niewydolność nerek,
• zaburzenia neurologiczne - m.in. zaburzenia czucia w kończynach dolnych,
• zmiany naczyniowe - m.in. niedokrwienie kończyn,
• uszkodzenie naczyń wieńcowych

     Od pierwszego klinicznego zastosowania insuliny minęły 82 lata, ale podstawowy cel terapii cukrzycy pozostał ten sam - wyrównanie metabolizmu chorego do poziomu metabolizmu osób zdrowych. Powstają coraz doskonalsze technologie wytwarzania insuliny i jej nowe preparaty, optymalizuje się sposoby jej podawania. Nie zapobiega to jednak niepożądanym objawom ubocznym i powstawaniu późnych powikłań cukrzycy, które przy optymalnym leczeniu insuliną nie powinny występować. Intensywna insulinoterapia, polegająca na kilkukrotnym na dobę wstrzyknięciu insuliny, daje dobrą kontrolę glikemii i pomimo, że u prawie 40 % leczonych osiągnięto pożądane stężenie hemoglobiny glikowanej zaobserwowano jedynie spowolnienie występowania późnych powikłań cukrzycy. Ciągłe podskórne podawanie insuliny za pomocą pompy znosi niedogodność wykonywania kilku wstrzyknięć na dobę, dając także dobrą kontrolę glikemii . Podawanie insuliny egzogennej nie odtwarza jednak fizjologicznych sprzężeń zwrotnych wydzielania hormonów trzustkowych i prowadzi do powstania późnych powikłań cukrzycy: mikro- i makroangiopatii, neuropatii, nefropatii oraz retinopatii.

     Minęło 38 lat od pierwszej transplantacji trzustki u człowieka, która dała początek terapii zastępczej komórkami beta. Ten sposób leczenia cukrzycy jest aktualnie jedyną znaną metodą, która przywraca prawie pełną homeostazę gospodarki węglowodanowej. Terapia zastępcza komórkami beta, polegająca na przeszczepieniu narządowym trzustki lub transplantacji wysp trzustkowych, oprócz niewątpliwych korzyści metabolicznych, niesie ze sobą wiele nierozwiązanych problemów. Poważnym kosztem wyleczenia cukrzycy tą metodą jest przewlekła immunosupresja z jej skutkami ubocznymi.

     Niedoskonałości standardowej techniki izolacji wysp trzustkowych są przyczyną uzyskiwania preparatów o niedostatecznej jakości i liczbie wysp. Biorcy, aby uniezależnić się od podawania insuliny egzogennej, wymagają wielokrotnej transplantacji preparatów wysp uzyskanych z kilku trzustek.

     Udane przeszczepienie trzustki jako narządu może na wiele lat wyleczyć cukrzycę. Nadal nie istnieje na świecie standardowa technika chirurgiczna transplantacji trzustki. Wydaje się, że postęp w tej dziedzinie wymaga opracowania takiego rodzaju operacji przeszczepienia trzustki, która niesie ze sobą jak najmniejszą liczbę powikłań chirurgicznych i powoduje, że przeszczepiona trzustka wywiera optymalny wpływ na metabolizm biorcy.

dr Tadeusz Grochowiecki - adiunkt, transplantacja trzustki i nerki 

Klinika Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Transplanatcyjnej AM w Warszawie, ul. Banacha 1 a